Một người chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng của mình cho anh rể. Có sao kê, có số tài khoản nhận, có thời điểm và số tiền của từng giao dịch. Sau đó, người chuyển tiền khởi kiện đòi 2,8 tỷ đồng tiền gốc vì cho rằng đó là khoản vay cá nhân.
Người nhận tiền không phủ nhận đã nhận chuyển khoản. Nhưng ông cho rằng đây là tiền công ty gia đình thanh toán khoản nợ đã vay ông trước đó, còn người chuyển tiền chỉ thực hiện việc chuyển trả qua tài khoản cá nhân. Vậy chứng cứ chuyển khoản đang chứng minh việc đã giao tiền, hay đủ để chứng minh cả quan hệ vay?
Câu chuyện nằm trong Bản án dân sự phúc thẩm số 214/2026/DS-PT ngày 25/3/2026 của TAND tỉnh Đồng Nai. Bản án này cũng có hai vi bằng ghi nhận nội dung Zalo được giao nộp tại cấp phúc thẩm. Độc giả có thể đọc toàn văn bản án PDF hoặc tra cứu mã VB-0051 tại Thư viện bản án và chứng cứ CHUNGCUSO.
Chuyển khoản có đủ chứng minh đã cho vay tiền?
Trả lời ngắn: Chứng từ chuyển khoản giúp xác định việc tiền được chuyển từ tài khoản nào đến tài khoản nào, vào thời điểm nào và với số tiền bao nhiêu. Nhưng khi bên nhận tiền không thừa nhận đó là khoản vay, người yêu cầu hoàn trả còn phải làm rõ căn cứ phát sinh nghĩa vụ trả tiền. Đặc biệt, nếu tài khoản cá nhân đồng thời được sử dụng cho công việc của doanh nghiệp, nguồn tiền và mục đích chuyển tiền cần được đối chiếu với những chứng cứ khác.
Vụ án dưới đây cho thấy một chuỗi giao dịch ngân hàng có thể tương đối rõ ràng về mặt kỹ thuật, nhưng bản chất pháp lý của những giao dịch đó vẫn còn phải chứng minh.
Vụ án gần 2,9 tỷ đồng: cùng một khoản tiền, hai cách lý giải
Bên chuyển tiền cho rằng đây là khoản vay cá nhân
Nguyên đơn là em vợ của bị đơn, đồng thời góp 30% vốn tại một công ty gia đình và tham gia phụ trách công việc tài chính. Bà trình bày đã nhiều lần chuyển tiền cho anh rể vay, không lập giấy vay, không xác định thời hạn và lãi suất vay.
Bị đơn thừa nhận có 13 lần nhận chuyển khoản với tổng số tiền được bản án ghi nhận là 2.884.589.000 đồng. Tuy nhiên, phần nợ gốc nguyên đơn yêu cầu hoàn trả trong vụ kiện là 2,8 tỷ đồng. Đây là hai con số cần phân biệt khi đọc bản án.
Bên nhận tiền nói đó là tiền công ty trả nợ
Bị đơn lại cho rằng trước đó ông đã cho công ty gia đình vay tiền để hoạt động kinh doanh. Khi công ty có nguồn thu, tiền được chuyển qua tài khoản cá nhân của nguyên đơn để thanh toán một phần nghĩa vụ của công ty đối với ông. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là giám đốc công ty cũng trình bày theo hướng này và đưa ra các giao dịch ngân hàng liên quan.
Như vậy, hai bên không tranh cãi về việc đã có những lần chuyển tiền. Điều họ bất đồng là người chuyển tiền đang cho vay tài sản của mình hay đang thực hiện việc thanh toán khoản nợ của công ty.
Cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu đòi tiền
Ngày 15/7/2025, TAND khu vực 1 - Đồng Nai chấp nhận yêu cầu khởi kiện, buộc bị đơn trả 3.073.863.014 đồng, gồm 2,8 tỷ đồng tiền gốc và 273.863.014 đồng tiền lãi. Bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan kháng cáo. Ngày 28/7/2025, Viện kiểm sát cũng kháng nghị, nêu vấn đề thu thập chứng cứ chưa đầy đủ và chưa đưa công ty liên quan vào tham gia tố tụng.
Hai vi bằng Zalo xuất hiện tại phiên tòa phúc thẩm
Tại cấp phúc thẩm, bên kháng cáo giao nộp thêm Vi bằng số 103 và 104/2026/VB-TPLBH, lập ngày 12/3/2026, ghi nhận các trao đổi qua Zalo liên quan đến việc chuyển tiền đang tranh chấp.
Đáng chú ý, phía nguyên đơn thừa nhận hai tài khoản Zalo được ghi nhận trong vi bằng là tài khoản của mình; đồng thời xác nhận có gửi tin nhắn kèm hình ảnh chuyển tiền và nội dung liên quan đến việc công ty xác nhận nợ đối với bị đơn. Tuy nhiên, nguyên đơn giải thích rằng mình chỉ chuyển tiếp tin nhắn từ người chị theo yêu cầu của chị.
Hội đồng xét xử không xem các nội dung này một cách tách rời. Tòa đối chiếu chúng với dữ liệu giao dịch ngân hàng, vai trò của nguyên đơn tại công ty và các tài liệu về khoản tiền bị đơn cho công ty vay. Từ đó, Tòa nhận thấy có thêm tình tiết cần làm rõ về mối liên hệ giữa các khoản chuyển khoản cá nhân và nghĩa vụ tài chính của công ty.
Vì sao Tòa phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm?
Trong phần nhận định, Tòa phúc thẩm lưu ý rằng nội dung ghi tại các lần chuyển khoản không thể hiện rõ việc vay mượn. Bị đơn không thừa nhận vay cá nhân, còn những tài liệu đã có chưa đủ làm rõ bản chất giao dịch. Trong khi đó, dữ liệu ngân hàng thể hiện nguyên đơn từng sử dụng cả tài khoản công ty lẫn tài khoản cá nhân để thực hiện các giao dịch có liên quan đến hoạt động doanh nghiệp.
Khi đặt các tài liệu ấy bên cạnh nội dung Zalo ghi nhận trong hai vi bằng, Hội đồng xét xử xác định có tình tiết, chứng cứ mới cho thấy mối liên hệ chặt chẽ cần tiếp tục xác minh giữa tiền chuyển khoản cá nhân và khoản vay của công ty. Vấn đề này có thể ảnh hưởng đến kết quả vụ án nhưng không thể làm rõ ngay tại phiên tòa phúc thẩm.
Ngày 25/3/2026, Tòa phúc thẩm chấp nhận kháng cáo và kháng nghị, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, giao hồ sơ giải quyết lại. Điều đó không đồng nghĩa Tòa đã kết luận khoản tiền chắc chắn là tiền công ty trả nợ, cũng không có nghĩa nguyên đơn chắc chắn không có quyền đòi tiền.
Không thể nói chỉ hai vi bằng đã làm hủy bản án
Một chi tiết về trình tự tố tụng rất cần được giữ chính xác: Viện kiểm sát đã kháng nghị từ tháng 7/2025; đến tháng 3/2026, hai vi bằng Zalo mới được lập và giao nộp. Vì vậy, vi bằng là một phần quan trọng trong những tài liệu được xem xét ở phúc thẩm, chứ không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến việc hủy bản án sơ thẩm.
Vi bằng Zalo đã chứng minh điều gì và chưa chứng minh điều gì?
Trong vụ án này, vi bằng giúp ghi nhận những trao đổi Zalo được bên kháng cáo xuất trình. Việc nguyên đơn thừa nhận các tài khoản Zalo là của mình và xác nhận đã gửi những nội dung liên quan cũng là tình tiết cần được xem xét cùng các chứng cứ còn lại.
Tuy nhiên, ghi nhận nội dung đang hiển thị trên Zalo không đồng nghĩa tự mình xác nhận mọi nội dung trong cuộc trò chuyện là sự thật. Vi bằng không thay thế chứng từ kế toán, sao kê ngân hàng hoặc việc xác định ai thực sự có nghĩa vụ trả tiền. Giá trị của dữ liệu điện tử còn gắn với cách khởi tạo, lưu trữ, tính toàn vẹn và khả năng xác định người gửi, người nhận theo Điều 11 Luật Giao dịch điện tử năm 2023.
Đây cũng là lý do không nên diễn giải vụ án thành một thông điệp đơn giản rằng cứ có vi bằng tin nhắn là thắng kiện. Những tin nhắn ấy cần được đặt đúng vị trí trong toàn bộ chuỗi chứng cứ.
Chuyển tiền, nguồn tiền và mục đích chuyển tiền: ba vấn đề không nên nhập làm một
Ai thực hiện hành vi chuyển tiền?
Sao kê ngân hàng và dữ liệu giao dịch cho biết tài khoản nào chuyển tiền, tài khoản nào nhận, số tiền và thời điểm giao dịch. Đây là điểm khởi đầu quan trọng, nhưng không nhất thiết trả lời được câu hỏi về quan hệ pháp lý giữa các bên.
Tiền được chuyển có nguồn gốc từ đâu?
Một tài khoản mang tên cá nhân vẫn có thể được sử dụng để nhận hoặc chuyển khoản tiền phát sinh từ hoạt động của doanh nghiệp. Với các giao dịch kiểu này, cần đối chiếu dòng tiền trước và sau thời điểm chuyển, chứng từ kế toán, chứng từ thanh toán và sự phân công, ủy quyền trong doanh nghiệp nếu có.
Khoản tiền được chuyển nhằm thực hiện nghĩa vụ gì?
Đây là câu hỏi quyết định trong vụ án: cho vay cá nhân hay thanh toán hộ khoản nợ của công ty? Một bên muốn chứng minh có quan hệ vay phải làm rõ những căn cứ của yêu cầu; bên phản đối cũng cần cung cấp tài liệu cho lời giải thích của mình. Điều 91 và Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự (văn bản hợp nhất năm 2026) quy định về nghĩa vụ chứng minh và yêu cầu Tòa án đánh giá khách quan, toàn diện từng chứng cứ cũng như mối liên hệ giữa chúng.
Bài học khi chuẩn bị chứng cứ cho giao dịch vay và chuyển tiền
Nếu giao tiền cho người thân hoặc đối tác để vay mượn, nên lưu được thỏa thuận về người vay, số tiền, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và điều kiện hoàn trả. Chứng từ chuyển khoản nên được giữ cùng những trao đổi thể hiện mục đích giao dịch thay vì chỉ giữ một ảnh chụp báo chuyển tiền thành công.
Với giao dịch có liên quan đến doanh nghiệp, cần đặc biệt chú ý ranh giới giữa tiền cá nhân và tiền công ty. Khi sử dụng tài khoản cá nhân để thanh toán hộ, thỏa thuận hoặc chứng từ kế toán giải thích việc thanh toán sẽ có ý nghĩa nếu sau này các bên trình bày khác nhau về cùng một dòng tiền.
Đối với trao đổi qua Zalo hoặc nền tảng điện tử khác, nên giữ nguyên hội thoại trong ngữ cảnh, tài khoản tham gia, tệp đính kèm, dữ liệu liên quan và thiết bị còn lưu nội dung. Khi dữ liệu có nguy cơ bị xóa hoặc thay đổi, việc lập vi bằng có thể hỗ trợ ghi nhận tình trạng nội dung tại thời điểm thực hiện; nhưng vẫn cần chuẩn bị các chứng cứ chứng minh bản chất giao dịch.
Điều đáng suy nghĩ nhất ở bản án này là một chứng cứ mới không nhất thiết phải tự mình giải quyết tranh chấp mới có giá trị. Đôi khi, nó giúp chỉ ra những mắt xích mà hồ sơ hiện tại chưa đủ để đưa ra kết luận. Trong vụ án này, sự khác biệt đó đã dẫn đến việc phải xét xử sơ thẩm lại.
Muốn đọc kỹ lập luận của Tòa, có thể mở bản PDF của Bản án 214/2026/DS-PT. Ngoài vụ án này, Thư viện bản án và chứng cứ CHUNGCUSO còn cho phép tra cứu các bản án theo loại tranh chấp và vấn đề chứng cứ.
Nguồn pháp lý và bản án tham khảo
Tham khảo thêmNội dung liên quan
Khi nào nên trao đổi trực tiếp với người thực hiện?
Từ dữ liệu số (tin nhắn Zalo, bài viết Facebook, Email...) đến hiện trạng nhà đất, công trình hoặc giao dịch, chứng cứ thường cần được nhìn như một hệ thống: nguồn ở đâu, ai liên quan, ngữ cảnh nào, dữ liệu có còn nguyên vẹn và còn thiếu mắt xích gì. Ảnh chụp màn hình hoặc video tự quay vẫn có thể là tài liệu hữu ích, nhưng giá trị của chúng phụ thuộc vào cách xác định nguồn, chủ thể, ngữ cảnh và tính toàn vẹn trong từng vụ việc.
by Đức Hoài
