Phát hiện ảnh của mình bị người khác đăng lên Facebook mà không mong muốn, phản ứng đầu tiên thường là nhắn ngay: “Gỡ xuống!”, tranh cãi dưới bài viết hoặc bấm báo cáo.
Nhưng nếu bức ảnh có khả năng liên quan đến một tranh chấp, làm ảnh hưởng đến danh dự, đời tư, công việc hoặc đang bị chia sẻ nhanh, việc đầu tiên nên làm lại là giữ chứng cứ trước khi yêu cầu gỡ. Một bài đăng có thể được chỉnh sửa hoặc biến mất chỉ sau vài phút; đến khi cần chứng minh thì thứ bạn còn lại đôi khi chỉ là lời kể rằng “trước đó họ có đăng”.
Pháp luật dân sự Việt Nam ghi nhận cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và về nguyên tắc việc sử dụng hình ảnh phải có sự đồng ý. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp không cần sự đồng ý, chẳng hạn hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc hình ảnh từ hoạt động công cộng mà việc sử dụng không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Vì vậy, “tôi không thích ảnh đó được đăng” và “người đăng chắc chắn vi phạm pháp luật” không phải lúc nào cũng là một chuyện.
Việc nên làm đầu tiên: đừng để bài đăng biến mất trước chứng cứ
Nếu bức ảnh đang còn trên Facebook, hãy ưu tiên giữ lại hiện trạng một cách có hệ thống. Đừng chỉ chụp đúng tấm ảnh rồi nghĩ rằng như vậy đã đủ.
Nên làm lần lượt:
-
Chụp toàn bộ bài đăng, gồm tên tài khoản hoặc Trang, ảnh đại diện, nội dung đi kèm, ngày giờ hiển thị và phần bình luận có liên quan.
-
Quay màn hình đường truy cập, chẳng hạn từ trang cá nhân/tài khoản đến bài đăng, mở ảnh, xem caption và các bình luận. Việc này giúp giữ được bối cảnh tốt hơn một ảnh chụp đơn lẻ.
-
Sao chép đường dẫn của bài viết và tài khoản, đồng thời lưu lại ở một nơi khác. Nếu bài có nhiều ảnh hoặc nhiều bài liên quan, ghi rõ từng đường dẫn.
-
Ghi nhận mức độ lan truyền tại thời điểm đó nếu việc này có ý nghĩa: lượt bình luận, chia sẻ, phản ứng, những tài khoản tiếp tục đăng lại hoặc nhắc đến bạn.
-
Giữ file gốc và các dữ liệu đối chiếu nếu bạn có: ảnh gốc, thời điểm chụp, đoạn trò chuyện trước đó, nơi ảnh từng được gửi riêng hoặc bằng chứng cho thấy ảnh bị chỉnh sửa/cắt ghép.
-
Nếu đã xuất hiện hậu quả, giữ luôn dấu vết của hậu quả: người khác nhắn hỏi, khách hàng phản ứng, bài đăng tiếp tục bị chia sẻ, bình luận xúc phạm hoặc những thông tin liên quan khác.
Có thể xem thêm các nội dung về chứng cứ Facebook để hiểu vì sao một ảnh chụp đơn lẻ thường chỉ là một phần của câu chuyện chứng cứ.
Điểm quan trọng là giữ bản gốc và hạn chế chỉnh sửa. Đừng cắt ghép ảnh chỉ để làm bài đăng “rõ hơn”, đừng ghi đè lên file duy nhất đang có và cũng không nên tự tạo lại một giao diện Facebook để minh họa rồi sau đó dùng nhầm như tài liệu gốc.
Sau khi giữ chứng cứ, mới tính đến chuyện yêu cầu gỡ
Khi đã giữ được những gì cần thiết, bạn có thể lựa chọn cách xử lý phù hợp với mức độ sự việc.
Nếu chỉ là một bức ảnh thông thường, người đăng quen biết và không có dấu hiệu gây hại, đôi khi một tin nhắn rõ ràng yêu cầu gỡ ảnh là đủ. Nên nói cụ thể ảnh nào, bài nào và mong muốn của mình là chấm dứt việc sử dụng hoặc tiếp tục chia sẻ.
Nếu người đăng không hợp tác, có thể sử dụng công cụ báo cáo của nền tảng và giữ lại việc mình đã yêu cầu gỡ. Với trường hợp nghiêm trọng hơn, yêu cầu bằng văn bản hoặc các biện pháp pháp lý khác có thể cần được cân nhắc.
Bộ luật Dân sự còn quy định rằng khi hình ảnh bị sử dụng trái với quy định về quyền đối với hình ảnh, người có hình ảnh có thể yêu cầu Tòa án buộc chấm dứt việc sử dụng, thu hồi, tiêu hủy và yêu cầu bồi thường thiệt hại cùng các biện pháp xử lý khác theo pháp luật.
Từ năm 2026, khung pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng đã được thay đổi. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026; Nghị định 356/2025/NĐ-CP liệt kê hình ảnh của cá nhân trong nhóm dữ liệu cá nhân cơ bản. Đây là một lớp pháp lý cần xem xét thêm tùy cách hình ảnh được thu thập, sử dụng và phổ biến trong từng trường hợp.
Nếu ảnh đi kèm lời xúc phạm hoặc thông tin sai thì vấn đề đã rộng hơn
Có trường hợp người khác không chỉ đăng ảnh mà còn viết phía trên những câu như “lừa đảo”, “ngoại tình”, “giật chồng”, “quỵt tiền” hoặc sử dụng ảnh để kêu gọi mọi người tấn công một cá nhân.
Khi đó, đừng chỉ lưu bức ảnh. Nội dung chữ, bình luận, tài khoản đăng, chuỗi chia sẻ và bối cảnh xung quanh đều có thể trở thành những phần quan trọng của chứng cứ.
Nếu tình huống của bạn gần với trường hợp này, có thể đọc thêm bài bị nói xấu trên Facebook nên xử lý thế nào. Vấn đề lúc đó không chỉ còn là quyền đối với hình ảnh mà có thể liên quan đến danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền, lợi ích khác.
Khi nào nên cân nhắc lập vi bằng?
Không phải cứ ảnh bị đăng trái ý muốn là cần lập vi bằng.
Nhưng nên đánh giá sớm nếu bài đăng đang còn tồn tại nhưng có nguy cơ bị xóa hoặc sửa, đang lan truyền nhanh, có nhiều bình luận/chia sẻ, nội dung ảnh bị cắt ghép hoặc đặt trong một bối cảnh khác, hoặc bạn dự kiến phải sử dụng tài liệu này trong một tranh chấp chính thức.
Theo Nghị định 151/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2026, Thừa hành viên được lập vi bằng để ghi nhận sự kiện, hành vi có thật trong phạm vi pháp luật cho phép; vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án và cơ quan có thẩm quyền xem xét khi giải quyết vụ việc.
Trong một vụ việc Facebook phù hợp để lập vi bằng, việc ghi nhận có thể tập trung vào những gì đang thực tế quan sát được tại thời điểm đó: đường truy cập, tài khoản hiển thị, bài đăng, hình ảnh, nội dung kèm theo, bình luận, tương tác và những dữ liệu liên quan.
Nhưng cần nhớ hai giới hạn.
Thứ nhất, vi bằng không tự kết luận người đăng đã “vi phạm quyền hình ảnh”, cũng không mặc nhiên chứng minh người thật nào đứng sau một tài khoản Facebook. Đó là những vấn đề có thể còn cần thêm chứng cứ và được cơ quan có thẩm quyền đánh giá.
Thứ hai, không phải nội dung riêng tư nào cũng có thể đem đi lập vi bằng. Nghị định 151/2026/NĐ-CP quy định trường hợp việc lập vi bằng vi phạm đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hoặc bí mật gia đình thì không được thực hiện. Vì vậy, với ảnh nhạy cảm hoặc thông tin riêng tư, phải đánh giá chính xác phạm vi cần ghi nhận trước khi nhận việc.
Nếu muốn hiểu trước việc lập và ghi nhận thường được thực hiện thế nào, có thể xem quy trình lập vi bằng.
Một vài việc nên tránh
Khi đang tức giận, nhiều người chụp lại bài rồi đăng ngược toàn bộ thông tin cá nhân của người kia lên Facebook để “đáp trả”. Việc đó có thể khiến chính mình tạo thêm một tranh chấp mới và làm câu chuyện phức tạp hơn.
Cũng không nên tự ý đăng nhập vào tài khoản của người khác, sử dụng các dịch vụ “hack Facebook”, “truy chủ tài khoản” không rõ nguồn gốc hoặc giao dữ liệu riêng tư của mình cho người lạ chỉ vì họ hứa có thể lấy thêm chứng cứ.
Mục tiêu của việc thu thập chứng cứ không phải là thu càng nhiều càng tốt. Câu hỏi nên đặt ra là: mình cần chứng minh điều gì, và dữ liệu nào thực sự giúp chứng minh việc đó?
Khi nào nên liên hệ để xử lý sớm?
Nên cân nhắc trao đổi sớm nếu ảnh vẫn đang online và có nguy cơ mất; ảnh bị chỉnh sửa, ghép với nội dung xúc phạm hoặc sai sự thật; ảnh riêng tư hoặc nhạy cảm bị phát tán; bài đăng đang lan truyền nhanh; hình ảnh được sử dụng để quảng cáo, kinh doanh hoặc mạo danh; hoặc bạn dự kiến khiếu nại, khởi kiện hay gửi hồ sơ tới cơ quan có thẩm quyền.
Trong những trường hợp đó, đừng chờ đến khi bài bị xóa mới bắt đầu hỏi cách chứng minh.
Anh/chị có thể gửi đường dẫn bài viết hoặc mô tả tình trạng hiện tại để xác định trước phần nào cần giữ ngay, phần nào có thể tự làm và có thực sự cần lập vi bằng hay không.
Nếu còn những câu hỏi ngắn về ảnh chụp màn hình, dữ liệu điện tử hoặc giá trị của vi bằng, có thể xem thêm Hỏi đáp CHUNGCUSO.
CHUNGCUSO
📞 0906 311 132
🌐 chungcuso.vn
Tham khảo thêmNội dung liên quan
Khi nào nên trao đổi trực tiếp với người thực hiện?
Từ dữ liệu số (tin nhắn Zalo, bài viết Facebook, Email...) đến hiện trạng nhà đất, công trình hoặc giao dịch, chứng cứ thường cần được nhìn như một hệ thống: nguồn ở đâu, ai liên quan, ngữ cảnh nào, dữ liệu có còn nguyên vẹn và còn thiếu mắt xích gì. Ảnh chụp màn hình hoặc video tự quay vẫn có thể là tài liệu hữu ích, nhưng giá trị của chúng phụ thuộc vào cách xác định nguồn, chủ thể, ngữ cảnh và tính toàn vẹn trong từng vụ việc.
by Đức Hoài
